Pałac w Podzamczu Piekoszowskim – smętne resztki

Pałac w Podzamczu Piekoszowskim – smętne resztki

W jeden z zimowych dni kręciłem się po Świętokrzyskiem. Dość łatwo mi dojechać na Kielecczyznę i wrócić tego samego dnia, z czego skrupulatnie korzystam. Tego dnia moją uwagę przykuło m.in. podobieństwo dwóch pałaców – w Kielcach i Piekoszowie. A dokładniej pałac w Podzamczu Piekoszowskim, jako, że to jest przysiółek tej drugiej miejscowości. Ten drugi obiekt nie miał szczęścia by przetrwać do dziś. Lecz nim zajadę do Piekoszowa, najpierw przyjrzę się temu założeniu kieleckiemu, niejako czyniąc wstęp do dalszej części postu.

Pałac w Kielcach jako wzorzec barokowego budownictwa

Kielecki pałac jest typowym obiektem o genezie kościelnej. Przez wieki był zamiejscową siedzibą biskupów krakowskich, z racji, że to Kościół zarządzał rozległymi majątkami Kielecczyzny jak i samym miastem. W końcu to właśnie oprócz Wielkopolski, północna Małopolska była jednym z pierwszych ośrodków chrześcijańskiego kultu na ziemiach polskich.

Wprawdzie bliżej nieokreślona siedziba biskupia istniała w Kielcach już od XII wieku, to dopiero w latach 30. XVI wieku, zostaje podjęta budowa obronnej i murowanej rezydencji. I ona nie przetrwała do dzisiejszych czasów. Na jej gruzach wiek później (1637-1641) wybudowano obecny, barokowy obiekt, który pomimo drobnych przeróbek, stoi do dziś. Jego fundatorem był bp Jakub Zadzik. W 1818 roku pałac zostaje odebrany Kościołowi przez władze rosyjskie, co kończy epizod, dla którego został stworzony.

pałac biskupi w kielcach

Warto zauważyć symboliczną zasadę troistości. Podziały w bryle obiektu są budowane w oparciu o cyfrę 3: potrójne arkady w wejściu, potrójne okna w poziomie, trzy lukarny (okienka w poddaszu) etc. To symbol znany w architekturze kręgu chrześcijańskiego, podkreślający wagę Trójcy Świętej w życiu doczesnym królestwa. W rzeczywistości pierwszy tu rezydujący biskup – Jakub Zadzik – był ostrym przeciwnikiem reformacji (w tym arianizmu). A to właśnie w tym okresie ziemia kielecka była najaktywniejszym rejonem Królestwa Polskiego, jeśli chodzi o nowe religie (szczególnie nieodległe od Kielc, prywatne, ariańskie miasta Raków i Pińczów). Zaś jednym z dogmatów arianizmu było właśnie zwalczanie dogmatu św. Trójcy.

pałac biskupi w kielcach

Kielecki pałac, mimo swego ‘otwartego’ charakteru, pośrednio był budowlą obronną. Jednak większość tychże walorów (basteje, brama wjazdowa oraz część murów) została rozebrana w XIX wieku. Zapewne ten fakt ufortyfikowania uratował obiekt od spalenia przez Szwedów w 1655 roku – podczas gdy z dymem poszło większość znajdującego się poniżej miasta. Generalnie sam pałac jest jednym z tych zabytków w kraju, który jest najmniej przekształcony od początku swego istnienia.

pałac biskupi w kielcach

Od czasów zaborów do PRL budynek był siedzibą różnych urzędów. Od 1971 roku ma tu miejsce kielecka filia Muzeum Narodowego.

Pałac w Podzamczu Piekoszowskim

Ruiny pałacu znajdują się w Podzamczu Piekoszowskim, przysiółku pomiędzy gminnym Piekoszowem a Szczukowicami. Są to pierwsze wioski gdy wyjedzie się z Kielc na zachód. Można tu dojechać busem, autobusem miejskim albo pociągiem w kierunku Włoszczowy (do przystanków Piekoszów albo Górki Szczukowskie).

Obiekt jest opuszczony. Mimo trwania w wieloletniej ruinie, w piekoszowskim pałacu można odnaleźć bryłę i cechy architektoniczne (w tym relikty czterech, narożnych wież), będąc niemal kopią założenia kieleckiego. W przeciwieństwie jednak do tego pierwszego, piekoszowski nie był nigdy posiadłością stricte kościelną.

Pałac został wzniesiony w latach 1649-1655 przez ród Tarłów, herbu Topór. Wystawił go dokładniej wojewoda sandomierski i lubelski – Jan Aleksander Tarło – po ożenku z księżniczką Anną Czartoryską. Jak głosi wieść, była to dość droga budowa, bo miała kosztować właściciela co najmniej 30 wsi z jego posiadłości. Dwa stulecia później pałac został opuszczony przez ich potomków. Dodatkowo w 1860 roku spłonął i od tej pory znajduje się w formie trwałej ruiny.

Podobieństwo tego i kieleckiego założenia tłumaczy anegdota, która choć nie ma dużego umocowania w historycznych źródłach (przynajmniej ja nie zauważyłem) to jednak trwale wrosła w historię lokalną. Otóż na przyjęciu zorganizowanym w kieleckim pałacu, przez bp J. Zadzika, ten otrzymał zaproszenie od A. Tarły do swojej posiadłości na Lubelszczyźnie. Biskup dumny ze swego nowego nabytku, z typową dla siebie skromnością (a tak miał się zapamiętać potomnym) odparł ”Po chałupach nie jeżdżę”. Urażony Tarło miał to potraktować jako swego rodzaju wyzwanie i tym samym rzucił przysłowiową rękawicę, nie tylko biskupowi ale też Kościołowi. Tak miała powstać kopia kieleckiego pałacu – na więcej Tarło nie mógł sobie pozwolić bo prawdopodobnie by zbankrutował.

Pałac w Podzamczu Piekoszowskim – zdjęcia

pałac w podzamczu piekoszowskim

Pałac w Podzamczu Piekoszowskim już dawno popadł w ruinę, jak wiele innych obiektów zabytkowych w regionie.

pałac w podzamczu piekoszowskim
pałac w podzamczu piekoszowskim

Do środka mogłem swobodnie sobie wejść.

pałac w podzamczu piekoszowskim
pałac w podzamczu piekoszowskim
pałac w podzamczu piekoszowskim
pałac w podzamczu piekoszowskim

Widzę, że lokalsi sobie urządzili na dawnym dziedzińcu pałacowym, prowizoryczne boisko do koszykówki.

kościół w piekoszowie

Gdy będziemy już w Piekoszowie warto zajrzeć do tutejszego kościoła p.w. Narodzenia NMP, który jednocześnie posiada status Sanktuarium Matki Bożej Miłosierdzia. Kościół konsekrowano w 1884 roku. W jego głównym ołtarzu umieszczono uświęcony łaskami obraz Matki Bożej, który zasłynął swego czasu ze swych krwawych łez. Został namalowany przez nowicjusza Ojców Paulinów w Częstochowie w 1691 roku. W 1968 roku kardynał Stefan Wyszyński dokonał koronacji obrazu.

Swego czasu pisałem już o ruinach pałacowych. Zajrzyjcie na przykład tutaj:

2 thoughts on “Pałac w Podzamczu Piekoszowskim – smętne resztki

  1. Bardzo mi się podoba piekoszowski pałac w wersji zimowej. Zwykle jeździmy tam jesienią lub latem. Wtedy widać brud i zaniedbanie, a śnieg dodaje urody i czystości. No i bezlistne krzaki nie zasłaniają murów.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *